POMYSŁ
KRÓTKA BIOGRAFIA AUTORA
EDWARD DE BONO
Urodził się na Malcie, 12
maja 1933. Ukończył studia medyczne na tamtejszym Royal University. Był następnie stypendystą na
Oxfordzie, gdzie uzyskał tytuł doktora medycyny. Jest także posiadaczem stopni naukowych w
dziedzinach filozofii i fizjologii. Uznano go za światowy autorytet w bezpośrednim nauczaniu tzw.
"twórczego myślenia". Jego autorstwem jest popularne określene "lateral thinking"
("myślenie równoległe"). Myślenie lateralne to zdolność tworzenia pozornie nie istniejacych
połączeń, zdolność patrzenia na rzeczy z różnych stron. To szukanie alternatywnych podejść,
zanim znajdziemy rozwiązanie. Myślenie lateralne pozwala na świadomą rezygnację z gotowych
rozwiązań, na rzecz dążenia do znalezienia bardziej optymalnych.
Prowadził odczyty i wykłady w 45 krajach świata, był wykładowcą m.in. na Harvardzie,
Uniwersytecie Londyńskim, uniwersytetach w Cambridge, Oxfordzie. Upowszechniane przez niego metody
weszły do programu szkolnego w niektórych krajach, są także stosowane przez potężne międzynarodowe
korporacje, m.in. Du Pont, NTT w japoni, IBM, Shell czy Prudential, a także w kręgach rządowych
wielu państw oraz w laboratoriach wynalazczych i naukowych. Techniki de Bono wpływają na
komunikację, wydajność pracy, usprawnienie organizacji i czasu pracy, zapobiegają konfliktom i
negatywnym skutkom wprowadzania zmian a przede wszystkim - pozwalają udoskonalić produkt, usługę,
a także strategię. Wraz z bratem Peterem prowadzi treningi dotyczące myślenia lateralnego . Prowadzone są liczne warsztaty dla
menagerów i kierowników, wykorzystujące właśnie metody Edwarda de Bono. Napisał 62 książki z dziedziny kreatywności i myślenia.
Zrealizował rówież dwa seriale telewizyjne: The Greatest Thinkers (Najwięksi myśliciele) oraz De Bono's Course
in Thinking (kurs myślenia doktora de Bono) dla stacji BBC. Jego techniki są cenione za nowatorstwo i efektywność, wykorzystywane już teraz wszędzie tam,
gdzie ludzie i organizacje znają potrzebę i korzyści płynące z innowacji i doskonalenia myślenia.
Oficjalna strona Edwarda de Bono: http://www.edwarddebono.com
JAK KORZYSTAĆ Z TEJ KSIĄŻKI
WIEK - Książka przeznaczona jest do pracy z dziećmi. Nie wyznaczona została górna granica
wieku, mogą więc z przedstawionych metod swobodnie korzystać również dorośli. Dolna granicę
określono jako 9 lat, przy czym istnieje możliwość obniżenia tej granicy gdy dziecko jest
wybitnie zdolne, bądź rodzic przedstawi metody w uproszczony sposób.
TOK NAUKI - Istnieją trzy sposoby wykorzystania podręcznika zależne od wieku lub stopnia
zdolności i zainteresowania tematem. Kolejne sposoby podlegają gradacji od najstarszych i
najbardziej zdolnych i zainteresowanych dzieci do najmłodszych i mniej zdolnych. Pierwszy sposób
zakłada że dziecko czyta książkę jednocześnie z rodzicem, a następnie rozmawiają o metodach i
zagadnieniach w niej przedstawionych i wspólnie wykonują ćwiczenia. Drugi sposób to czytanie
książki przez rodzica, a następnie przedstawianie zagadnień w sposób uproszczony dziecku, bądź
pomijanie niektórych zagadnień. Sposób trzeci zakłada ze rodzic czyta książkę i przedstawia
dziecku tylko wybrane fragmenty w sposób skrótowy i uproszczony.
MOTYWACJA - Motywacja jest kluczowym elementem w procesie nauki myślenia. Wysoką motywację
zapewnia odpowiedni dobór zadań i ćwiczeń, które powinny być zabawne i dostarczać rozrywki.
Poziom motywacji zależny jest od poczucia sukcesu. Zatem zadania nie są skoncentrowane na
odpowiedziach jedynie słusznych i prawidłowych. Nacisk kładziony jest raczej na wymyślanie nowych,
nieprzewidywalnych, ciekawych i urozmaiconych odpowiedzi. Motywacja wynikająca z biegłości
kształtuje się wraz z osiągnięciem umiejętności myślenia.
HOBBY I SPORT - Myślenie dzięki wykorzystaniu metod opisanych w książce może być traktowane
jako hobby, a nawet jako sport, w którym kluczową role odgrywałoby korzystanie ze swoich umysłów,
by dobrze się bawić.
STYL NAUCZANIA - Rodzic jako nauczyciel, musi dokładnie i jasno wyjaśnić, czego oczekuje
i upewnić się czy został dobrze zrozumiany. Należy przy tym używać jasno obrazujących przykładów.
Należy również dawać do zrozumienia co chce się osiągnąć przy pomocy danego zadania, do czego się
dąży. Poprzez ćwiczenia danej techniki, czy metody na wielu przykładach nabywa się biegłości w jej
używaniu. Głównym celem jest nauczyć umiejętności myślenia, a nie rozmowy poboczne.
DYSCYPLINA - Brak dyscypliny prowadzi do zbaczania z tematu i mówienia o niczym. Dyscyplina czasu
pracy, zakłada przeznaczenie na każde zadanie niewielkiego czasu, przez co zmuszenie do jak
najefektywniejszego jego wykorzystania na myślenie. Dyscyplina dotycząca tematu mówi, że myśląc należy
wyznaczać sobie ramy, przy czym pozwolić sobie na swobodne poruszanie się w wyznaczonych ramach, nie
krępując myślenia sztywnymi regułami i z góry narzuconym końcem.
STRUKTURA "SZNURA KORALI" - Konstrukcja książki układa w kolejne części 
w logiczny ciąg, przez
co książka ta stanowi praktyczny podręcznik dla rodziców, by z jego pomocą mogli uczyć swoje dzieci
myśleć. Poszczególne metody przedstawione w książce stanowią same w sobie odrębną całość, każdą można
rozpatrywać i używać oddzielnie. Ujęcie typu "sznur korali" to ujęcie równoległe, w którym każda
metoda ma swoją wartość i jest niezależna od pozostałych metod.
KOLEJNOŚĆ - Kolejność w procedurze myślowej zakłada:
1. Skupienie uwagi na temacie,
2. Zastosowanie metody efektywnego myślenia,
3. Rezultat.
Natomiast kolejność nauczania
myślenia zakłada uczenie wspak. Rozpoczęcie od etapu rezultaty, daje poczucie sukcesu ćwiczącemu,
pobudza motywacje. Książka ta poprzez swoją strukturę stanowi praktyczny podręcznik do nauki myślenia.
ĆWICZENIA SFORMALIZOWANE - Samo zapoznanie się z treścią książki nie daje efektu usprawnienia
myślenia. Dopiero celowa praktyka prowadzi do biegłości w myśleniu. Praktyka taka na początku musi
być sformalizowana, przemyślana, celowa i zdyscyplinowana. Czas przeznaczony na trening myślenia
(sesja, lekcja myślenia), nie powinien być krótszy niż 20 minut i dłuższy niż 45 minut, przy nauce
z jednym dzieckiem, jeśli jest ich więcej czas należy przedłużyć od 30 minut do 1 godziny i nie
częściej niż raz w tygodniu. Przy podziale materiału obowiązuje zasada nie więcej niż jeden temat
na jedną sesję, a optymalnym rozkładem jest jeden temat na dwie sesje. Należy przy tym ściśle
przestrzegać dyscypliny czasu.
PRAKTYKA NIEFORMALNA - Można również ćwiczyć poza zorganizowanymi sesjami. Rodzic może
wskazywać dziecku, możliwość wykorzystania danej metody w różnych sytuacjach. Gry umysłowe można
stosować w każdym momencie. Praktyka nieformalna pozwala na wprowadzenie wyuczonych umiejętności
do realnego życia. Umiejętność efektywnego myślenia funkcjonuje na dwóch poziomach, pierwszy to
jawne, przemyślane i sformalizowane użycie narzędzia, czy metody, drugi poziom to stosowanie
nieświadome, odruchowe, bez formalnego odwołania się do niej. Najlepsze efekty daje stosowanie
narzędzi i metod "z premedytacją", czyli świadomie i celowo.
ĆWICZENIA - Wszystkie ćwiczenia zawarte w książce należy wykonywać tak jak są przedstawione,
bez wprowadzania zmian. Wyróżnione zostały cztery typy zadań:
1: Zadania "na wesoło" to ćwiczenia
wyobraźni, nieskrępowane i zwariowane, należy je traktować lekko. Służą jako zachęta i rozrywce.
2: Zadania o tematyce "dorosłej" należą tu przykłady odległe od doświadczeń dziecka, z
rzeczywistości dorosłego życia, świata biznesu, administracji państwowej. Stanowią namiastkę
rozwiązywania "dorosłych problemów, pozwalają otrzaskać się z problematyką i budują fundament przydatny
w późniejszym życiu.
3: Zadania o tematyce 'podwórkowej" nawiązują bezpośrednio, życia ucznia,
jego zainteresowań, jego rówieśników, społeczności lokalnej. Mogą pokazywać jak sposoby efektywnego
myślenia wykorzystywać w życiu codziennym.
4: Zadania "ciężkiego kalibru" poruszające poważne
kwestie mające związek z życiem, zainteresowaniami, bądź sytuacją ucznia. Powinny wynikać z
realnej potrzeby rozwiązania jakiejś trudności. Mają wykazać przydatność umiejętności myślenia w
najważniejszych sprawach życiowych.
We wszystkich typach zadań problem musi być rozpatrywany w
sposób obiektywny. Należy używać rozmaitych przykładów, mieszać zadania różnych typów.
W książce wyróżnione zostały propozycje udziału poszczególnych typów zadań w czasie lekcji:
W stadium
wstępnym podział czasowy dla przedstawionych wyżej typów zadań to dla zadań
"na wesoło" = 40%;
o tematyce "dorosłej" = 30%;
o tematyce "podwórkowej" = 20%;
"ciężkiego kalibru" = 10% czasu.
W dalszym stadium nauki, utrwalania, stosowania znanych metod przypisujemy dla zadań
"na wesoło" = 20%;
o tematyce "dorosłej" = 30%;
o tematyce "podwórkowej" = 30%;
"ciężkiego kalibru" = 20% czasu.
TOK LEKCJI - Istnieje wiele sposobów prowadzenia lekcji, a wyróżniono następujące formy:
Prezentacja: rodzic sam wykonuje zadanie, by zaprezentować jak używać danej metody.
Praca wspólna: rozwiązywanie zadania wspólnie przez rodzica i dziecko; dziecko ma pierwszeństwo, a rodzic włącza się
w celu ukazania innych możliwości, dopiero wtedy gdy pomysłowość dziecka jest na wyczerpaniu.
Wywoływanie do odpowiedzi: rodzic zadaje dziecku ćwiczenie do wykonania, natychmiast, bądź po krótkim
zastanowieniu i zrobieniu notatek.
Metoda równoległa: Zarówno dziecko jak i rodzic pracują niezależnie
nad tym samym problemem. Po upływie czasu porównują swoje osiągnięcia, sposób ten bardzo pobudza
motywację u dziecka.
Praca grupowa: Przy większej ilości uczniów, zadanie do rozwiązania można
wyznaczyć grupie, a prezentację wyników przedstawia wybrany z grupy rzecznik.
Ćwiczenia pisemne:
Rzadko wykorzystywane, polega na pisemnym zreferowaniu wyników ćwiczenia na następną lekcję, bądź
rysunkowym przedstawieniu na tej samej lekcji.
CHARAKTER TEJ KSIĄŻKI - Książka nie wyczerpuje tematu, nie ma charakteru rozprawy
teoretycznej. Jest natomiast przydatna w praktyce.
JAK MYŚLIMY
Istnieją dwa główne typy sytuacji w których zbieramy się do myślenia: sytuacja gdy myślimy bo
chcemy i sytuacja gdy myślimy bo musimy. W miarę rozwoju umiejętności myślenia sytuacje
zmieniają się z tych w których musimy na te w których chcemy myśleć.
MYŚLENIE SCHEMATYCZNE I NIESCHEMATYCZNE - Myślenie schematyczne często sprowadza się do wyboru
między różnymi istniejącymi schematami postępowania. Wykorzystywane jest w sytuacjach w których poprzez
analizę problemu próbujemy dopasować znane nam sposoby rozwiązywania problemów do zastanej sytuacji.
Myślenie nieschematyczne wymaga nowego, nieschematycznego sposobu rozwiązania problemu. Wykorzystywane
jest w sytuacjach gdzie znane schematy zawodzą. Wówczas w myśleniu wykorzystujemy reguły myślenia
twórczego.
PRZEDMIOT KONCENTRACJI, SYTUACJA PROBLEMOWA I ZADANIE - Istotnym elementem niezbędnym do
wykorzystywania umiejętności, metod i reguł myślenia jest wyodrębnienie z całości sytuacji problemowej
i określenie potrzeby namysłu, celu myślenia. Przy określaniu poszczególnych elementów odpowiadany na
poniższe pytania: sytuacja problemowa: Jak przedstawia się sytuacja? Z jakim typem sytuacji mamy do
czynienia?; zadanie: Co próbujemy zrobić właśnie teraz? Jakiego zadania zamierzamy się podjąć?
przedmiot koncentracji: Na czym się teraz skupiamy? Czemu przyjrzymy się bliżej?
ZMIANA BIEGÓW - Nie istnieje jeden "idealny" typ myślenia, który można wykorzystać przy
każdej okazji. Należy umieć zmieniać metody w zależności od wymogów sytuacji. Różne metody i
narzędzia mogą wydawać się wzajemnie sprzeczne, wynika to bowiem z tego, że są one przeznaczone
do różnych celów.
MYŚLENIE PRAKTYCZNE - Wyróżniamy trzy poziomy myślenia:
Myślenie codzienne - stale towarzyszy
nam w codziennym życiu. Na tym poziomie przydatne są postawy wobec myślenia, reguły i nawyki.
Myślenie dyskursywne - Pojawia się w grupie rozwiązującej problem, uczestnicy są świadomi celu
spotkania. Dotyczy przemyślenia sprawy, wymiany poglądów i opinii, w celu dojścia do nowych
pomysłów i rozwiązań. Należy celowo i świadomie (w sposób jawny) używać narzędzi myślenia.
Wykorzystuje się tu jedynie takie konstrukcje myślenia jak porządek zebrania i podsumowanie na
końcu.
Myślenie stosowane - dotyczy konkretnej potrzeby przemyślenia czegoś: wyboru, decyzji,
planu, problemu, zadania, konfliktu, itd. Sytuacja pozwala jednoznacznie określić i sformułować
powód namysłu. Wykorzystujemy nie tylko narzędzia myślenia, ale i konstrukcje, które sprostają
danej sytuacji.
MYŚLENIE ODRUCHOWE I ZAMIERZONE - Należy wyrabiać w sobie postawy, reguły i nawyki, oraz
podstawowe operacje prawidłowego myślenia, tak by stały się odruchowe i stale obecne przy każdym
zadaniu myślowym. Postawy związane z narzędziami ukierunkowania uwagi mogą stać się drugą naturą.
Niemniej najlepsze efekty osiąga się poprzez wykorzystywane z premedytacją w sposób świadomy i
niejako formalny reguły, narzędzia, metody i konstrukcje myślenia.
NATURA MYŚLENIA
NATURA UMYSŁU LUDZKIEGO - Umysł człowieka stanowi wyspecjalizowany mechanizm do tworzenia
wzorców, ustalania schematów postępowania na podstawie doświadczeń. Jest to układ samoorganizujący
się.
SAMOORGANIZACJA - Rozumienie procesu postrzegania, humoru i twórczości zależy bezpośrednio
od zrozumienia układów samoorganizujących się. Systemy samoorganizujące się tworzą wzorce ustalone
dla konkretnych warunków, ale przy zmianie warunków, następuje zastosowanie innego wzorca.
CO MAMY ROBIC? - Myślenie jest kombinacją naturalnych właściwości umysłu i tego, co
świadomie ustalimy. Należy tak ustalać punkt wyjściowy pracy myślowej, aby ułatwić pracę naszemu
umysłowi.
NARZĘDZIA NAKIEROWYWANIA UWAGI - Świadoma percepcja pozwala na aktywne kierowanie swoją uwagą.
Niektóre narzędzia pozwalają na ukierunkowanie uwagi na określony element całości, inne pozwalają
skupić się na poszczególnych elementach w takim porządku, który zapewnia maksymalną skuteczność.
TRENING - Zadaniami treningu myślenia są: nauczenie rozpoznawania błędów tak by łatwo
je zauważać i próbować eliminować, oraz wyćwiczenie powtarzalnych sposobów postępowania.
KSIĄŻKI
Kurs Myślenia
Myślenie równoległe
Sześć myślowych kapeluszy
Naucz swoje dziecko myśleć
Naucz się myśleć kreatywnie
Atlas myślenia dla menedżera
Jak być bardziej interesującym
Sześć butów czyli Sześć sposobów działania
Sześć kapeluszy czyli Sześć sposobów myślenia
Myślenie lateralne : idee na przekór schematom
5 + (plus): życie obfite w szczęście, humor, pomoc, nadzieję oraz zdrowie
